Ontbrekende volwassen tanden: wat zijn de mogelijkheden?

Als een volwassen tand of kies ontbreekt

Normaal gesproken worden melktanden tijdens de ontwikkeling van het gebit geleidelijk vervangen door blijvende tanden en kiezen. Het kan echter voorkomen dat één of meerdere blijvende tanden of kiezen helemaal niet zijn aangelegd. De melktand heeft dan geen blijvende opvolger.

Dit wordt vaak ontdekt tijdens het wisselen van het gebit of op een röntgenfoto bij de tandarts of orthodontist. Soms blijft de melktand jarenlang aanwezig. In andere situaties gaat deze verloren en ontstaat er een ruimte in het gebit.

Welke behandeling het meest geschikt is, verschilt sterk per patiënt. Bij een beperkt aantal ontbrekende tanden kan bijvoorbeeld met een orthodontische behandeling worden geprobeerd de ruimte te sluiten. Wanneer de ruimte juist behouden moet blijven, kan later een tandvervanging worden gemaakt.

Wat is agenesie van tanden?

Agenesie betekent dat één of meerdere blijvende tanden of kiezen tijdens de ontwikkeling niet zijn aangelegd. Op de betreffende plaats ontbreekt daardoor de blijvende tand of kies die normaal gesproken onderdeel van het volwassen gebit zou worden.

Een ontbrekende blijvende tand kan invloed hebben op de stand van de omliggende tanden, de beschikbare ruimte in het gebit, het kauwen en het uiterlijk. Hoe groot deze gevolgen zijn, hangt onder andere af van welke tand ontbreekt en hoeveel tanden of kiezen niet zijn aangelegd.

Hoe wordt agenesie ontdekt?

Agenesie wordt vaak ontdekt tijdens de periode waarin het melkgebit wordt gewisseld. Een melktand kan bijvoorbeeld opvallend lang blijven zitten terwijl omliggende tanden al zijn gewisseld.

Met röntgenonderzoek kan worden vastgesteld of de blijvende tand daadwerkelijk ontbreekt. Ook kan worden beoordeeld hoe de andere tanden en kiezen zich ontwikkelen en hoeveel ruimte beschikbaar is.

Wat betekent agenesie voor het gebit?

Bij het ontbreken van één tand hoeft niet altijd direct een uitgebreide behandeling nodig te zijn. Soms kan de aanwezige melktand nog worden behouden of kan een orthodontist de ruimte in het gebit sluiten.

Wanneer de ruimte behouden blijft, kan later worden bekeken hoe de ontbrekende tand het beste kan worden vervangen. Mogelijke oplossingen zijn afhankelijk van de situatie bijvoorbeeld een brug of, nadat de kaakgroei voldoende is voltooid, een implantaat met een kroon.

Wanneer ontbreken meerdere tanden?

Bij sommige mensen ontbreken meerdere blijvende tanden en kiezen. Hoe meer tanden niet zijn aangelegd, hoe groter de invloed kan zijn op de ontwikkeling, functie en uitstraling van het gebit.

Bij uitgebreidere vormen is daarom vaak samenwerking nodig tussen bijvoorbeeld een tandarts, orthodontist en mond-, kaak- en aangezichtschirurg. Wanneer zes of meer blijvende tanden of kiezen niet zijn aangelegd, waarbij verstandskiezen niet worden meegerekend, spreken we van oligodontie. Verderop in dit artikel leggen we uit wat dit betekent en hoe zo'n behandeltraject kan worden opgebouwd.

Is de volwassen tand niet aangelegd of komt deze niet door?

Wanneer een melktand lang blijft zitten of een blijvende tand niet verschijnt, betekent dit niet automatisch dat de volwassen tand ontbreekt. De tand kan niet zijn aangelegd, maar kan ook wel aanwezig zijn en vertraagd of helemaal niet doorbreken.

Met röntgenonderzoek kan worden beoordeeld of de blijvende tand aanwezig is, waar deze zich bevindt en hoe de omliggende tanden en kiezen zich ontwikkelen. Dit onderscheid is belangrijk, omdat de behandeling bij een niet-aangelegde tand anders kan zijn dan bij een tand die wel aanwezig is maar niet doorbreekt.

Wat als een volwassen tand niet doorkomt na het wisselen?

Als omliggende tanden al zijn gewisseld maar één melktand opvallend lang aanwezig blijft, is het verstandig om dit door de tandarts of orthodontist te laten beoordelen. Soms is de blijvende tand niet aangelegd. In andere gevallen kan deze vertraagd doorbreken of op een afwijkende positie in het kaakbot liggen.

Alleen aan de buitenkant van het gebit is dit verschil niet altijd te zien. Daarom kan aanvullend röntgenonderzoek nodig zijn voordat een behandelplan wordt gemaakt.

Wat gebeurt er met een melktand zonder opvolger?

Wanneer onder een melktand geen blijvende opvolger aanwezig is, betekent dit niet dat de melktand altijd direct moet worden verwijderd. Als de melktand gezond is, goed in de tandboog staat en voldoende ondersteuning heeft, kan het soms wenselijk zijn om deze zo lang mogelijk te behouden.

Hoe lang een melktand zonder opvolger bruikbaar blijft, is niet vooraf exact te voorspellen. De tandarts controleert daarom onder andere de conditie van de tand, de wortel, de stand in het gebit en het omliggende bot.

Waarom kan een melktand behouden worden?

Een aanwezige melktand kan voorlopig de ruimte in het gebit opvullen en bijdragen aan de kauwfunctie en het uiterlijk. Zeker bij kinderen en jongeren kan dat belangrijk zijn, omdat een definitieve tandvervanging met een implantaat nog niet aan de orde is zolang de kaakgroei onvoldoende is voltooid.

Wanneer de melktand op termijn verloren gaat, kan opnieuw worden bekeken of de ruimte orthodontisch kan worden gesloten of dat een tandvervanging gewenst is.

Wanneer kan een melktand toch worden verwijderd?

Een melktand zonder blijvende opvolger kan bijvoorbeeld ongunstig staan, beschadigd raken of onvoldoende functioneren. Ook kan verwijdering onderdeel zijn van een orthodontisch behandelplan waarbij de omliggende tanden worden verplaatst.

Het moment van verwijderen wordt daarom afgestemd op het totale behandelplan en niet alleen op het feit dat er geen blijvende tand onder aanwezig is.

Welke behandelingen zijn mogelijk bij ontbrekende volwassen tanden?

Er bestaat geen standaardbehandeling voor iedere ontbrekende blijvende tand. Welke oplossing het meest geschikt is, hangt onder andere af van de leeftijd, het aantal ontbrekende tanden, de plaats in het gebit, de aanwezige melktanden, de beschikbare ruimte, de beet en de ontwikkeling van de kaken.

Bij meerdere ontbrekende tanden kan een uitgebreider behandelplan nodig zijn waarbij verschillende tandheelkundige disciplines samenwerken. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar het vervangen van ontbrekende tanden, maar ook naar de stand van de aanwezige tanden, de beet, het kaakbot en het uiteindelijke uiterlijk en functioneren van het gebit.

Kan de ruimte van een ontbrekende tand met een beugel worden gesloten?

Bij sommige patiënten kan een orthodontist de omliggende tanden zo verplaatsen dat de ruimte van een ontbrekende tand wordt gesloten. Er hoeft dan op die plaats later geen implantaat of brug te worden geplaatst.

Of dit een goede oplossing is, hangt sterk af van welke tand ontbreekt, hoeveel ruimte aanwezig is, de stand van de andere tanden en kiezen en de beet. Ook het uiteindelijke uiterlijk van het gebit speelt mee in deze afweging.

Een beugel kan ook ruimte maken voor tandvervanging

Orthodontie wordt niet alleen gebruikt om ruimtes te sluiten. Soms is juist het tegenovergestelde nodig: tanden worden met een beugel zo verplaatst dat op de juiste plaats voldoende ruimte ontstaat voor een latere brug of een implantaat met kroon.

Bij patiënten die nog in de groei zijn, kan daardoor al worden toegewerkt naar een goede uitgangssituatie voor de definitieve behandeling op jongvolwassen leeftijd.

Hoe kan een ontbrekende tand worden vervangen?

Wanneer de ruimte niet orthodontisch wordt gesloten en de aanwezige melktand niet behouden kan blijven, zijn er verschillende mogelijkheden om de ontbrekende tand te vervangen. Welke tandvervanging het meest geschikt is, hangt af van de situatie in het gebit en de leeftijd van de patiënt.

Een brug

Een ontbrekende tand kan in bepaalde situaties worden vervangen door een brug die steun vindt op omliggende tanden of kiezen. Of dit wenselijk is, hangt onder andere af van de conditie en positie van deze tanden.

Lees meer over het verschil tussen een conventionele brug en een implantaat.

Een implantaat met kroon

Wanneer de kaakgroei voldoende is voltooid en er op de gewenste plaats voldoende geschikt kaakbot aanwezig is, kan een implantaat een mogelijkheid zijn. Het implantaat vervangt de ontbrekende tandwortel en vormt de basis voor een kroon.

Bij aangeboren ontbrekende tanden moet de implantaatbehandeling daarom worden afgestemd op de gebits- en kaakontwikkeling. Het is niet alleen de kalenderleeftijd die bepaalt wanneer een implantaat geplaatst kan worden.

Lees meer over het verschil tussen een kroon en een implantaat.

Een tijdelijke tandvervanging tijdens de groei

Wanneer een definitieve behandeling nog niet mogelijk of wenselijk is, kan soms een tijdelijke tandvervanging worden gebruikt. Welke voorziening geschikt is, hangt af van het aantal ontbrekende tanden, de beschikbare ruimte en de ontwikkeling van het gebit.

Bij meerdere aangeboren ontbrekende tanden wordt de behandeling daarom vaak over meerdere jaren gepland. In het volgende onderdeel bespreken we de uitgebreidere vorm waarbij zes of meer blijvende tanden of kiezen niet zijn aangelegd, waarbij verstandskiezen niet worden meegerekend: oligodontie.

Wat is oligodontie?

Wanneer zes of meer blijvende tanden of kiezen niet zijn aangelegd, waarbij de verstandskiezen niet worden meegerekend, spreken we van oligodontie. Het gaat om een aangeboren afwijking waarbij een groter aantal volwassen tanden ontbreekt.

Doordat meerdere tanden en kiezen niet worden gevormd, kan oligodontie invloed hebben op de stand van de aanwezige tanden, de beet, de beschikbare ruimte, het kauwen en het uiterlijk van het gebit. De gevolgen verschillen sterk per patiënt en hangen onder andere af van welke tanden ontbreken.

Bij deze patiënt met oligodontie ontbreken acht blijvende tanden en kiezen in de bovenkaak. De aanwezige melktanden zijn kleiner dan de blijvende tanden en kiezen.

Heeft oligodontie invloed op de ontwikkeling van de kaken?

Bij patiënten met oligodontie kan niet alleen het aantal tanden afwijken, maar kan ook de ontwikkeling van het kaakbot en de tandbogen anders verlopen. Op plaatsen waar blijvende tanden ontbreken, kan bijvoorbeeld minder bot aanwezig zijn dan nodig is voor een latere implantaatbehandeling.

Dit betekent niet dat iedere patiënt met oligodontie een kaakcorrectie of botopbouw nodig heeft. De vorm van de kaken, de beet, de beschikbare ruimte en de hoeveelheid kaakbot worden individueel beoordeeld.

Niet iedereen met oligodontie heeft dezelfde behandeling nodig

Bij de ene patiënt kunnen aanwezige melktanden langere tijd behouden blijven en kunnen ruimtes orthodontisch worden gesloten. Bij een andere patiënt is juist ruimte nodig voor latere kronen, bruggen of implantaten.

Daarom wordt bij oligodontie niet alleen gekeken naar de ontbrekende tanden, maar naar het gebit en de kaakontwikkeling als geheel.

Hoe wordt oligodontie behandeld?

De behandeling van oligodontie bestaat meestal uit verschillende fasen en kan vanaf de kinderjaren tot op jongvolwassen leeftijd doorlopen. Welke behandelingen nodig zijn, hangt af van de ontwikkeling van het gebit en de kaken en van de wensen van de patiënt.

Het doel is een gebit te creëren waarmee goed kan worden gekauwd en waarbij ook de stand, vorm en uitstraling van de tanden zo goed mogelijk worden hersteld.

Door de verschillende onderdelen vooraf op elkaar af te stemmen, kan bijvoorbeeld worden bepaald welke melktanden behouden blijven, welke ruimtes met een beugel worden gesloten en waar juist ruimte moet worden gemaakt voor een latere tandvervanging.

Behandeling tijdens de groei

Bij kinderen en jongeren ligt de nadruk eerst op het volgen van de ontwikkeling van het gebit en het zo goed mogelijk behouden van bruikbare melktanden. Afhankelijk van de situatie kan ook al een orthodontische behandeling worden gestart.

Met een beugel kunnen tanden worden verplaatst om ruimtes te sluiten of juist om op de juiste plaatsen voldoende ruimte te creëren voor een latere tandvervanging. Indien nodig kunnen tijdelijke voorzieningen worden gebruikt om ontbrekende tanden tijdens de groei te vervangen.

Definitieve tandvervanging op jongvolwassen leeftijd

Wanneer de gebits- en kaakontwikkeling voldoende is voltooid, kan het definitieve behandelplan verder worden uitgevoerd. Ontbrekende tanden kunnen afhankelijk van de situatie worden vervangen met bijvoorbeeld bruggen, implantaatkronen of implantaatbruggen.

Welke combinatie het meest geschikt is, wordt bepaald aan de hand van de positie van de aanwezige tanden, de beet, het beschikbare kaakbot en de mogelijkheden voor een functioneel en natuurlijk ogend resultaat.

Is een kaakcorrectie nodig bij oligodontie?

Een chirurgische kaakcorrectie is niet standaard nodig bij oligodontie. Bij sommige patiënten is de stand of ontwikkeling van de boven- of onderkaak echter zodanig dat een kaakcorrectie onderdeel kan worden van het totale behandelplan.

Wanneer dit aan de orde is, worden de orthodontische, chirurgische en tandheelkundige behandelingen op elkaar afgestemd.

Wanneer kunnen implantaten worden geplaatst bij ontbrekende tanden?

Bij kinderen en jongeren worden implantaten voor aangeboren ontbrekende tanden in het algemeen nog niet definitief geplaatst zolang de kaken groeien. Een implantaat groeit namelijk niet mee met de verdere ontwikkeling van het kaakbot en het gebit.

Daarom wordt eerst beoordeeld of de groei voldoende is voltooid. Het juiste moment wordt niet uitsluitend bepaald door de kalenderleeftijd, maar door de ontwikkeling van het gebit en de kaken.

Waarom wordt met implantaten gewacht?

De tanden en kaken veranderen tijdens de groei nog van positie en vorm. Een implantaat dat al in het kaakbot is vastgegroeid, kan deze ontwikkeling niet op dezelfde manier volgen als natuurlijke tanden.

Daarom kan tijdens de groei eerst worden gekozen voor orthodontie, behoud van melktanden of een tijdelijke tandvervanging. Zo kan worden toegewerkt naar een goede uitgangssituatie voor de definitieve behandeling.

Hoeveel implantaten zijn nodig bij oligodontie?

Het aantal ontbrekende tanden bepaalt niet automatisch hoeveel implantaten nodig zijn. Eén implantaat kan een afzonderlijke kroon dragen, maar implantaten kunnen ook worden gebruikt als steun voor een brug waarmee meerdere ontbrekende tanden worden vervangen.

De implantoloog beoordeelt samen met de andere behandelaars welke verdeling van tanden, bruggen en implantaten het beste past bij de beschikbare ruimte, het kaakbot en de belasting van het gebit.

Lees meer over wat implantaten zijn en het verschil tussen een implantaatbrug en een conventionele brug.

Is botopbouw nodig voor implantaten?

Voor het plaatsen van een implantaat moet op de gewenste positie voldoende geschikt kaakbot aanwezig zijn. Bij aangeboren ontbrekende tanden kan de hoeveelheid bot op sommige plaatsen beperkt zijn, omdat daar geen blijvende tand en tandwortel tot ontwikkeling zijn gekomen.

Dit betekent niet dat bij iedere patiënt met agenesie of oligodontie een botopbouw nodig is. Met beeldvorming wordt vooraf beoordeeld hoeveel kaakbot aanwezig is en of een implantaat op de gewenste positie voldoende kan worden omgeven door bot.

Welk materiaal wordt gebruikt voor botopbouw?

Voor een botopbouw kunnen verschillende materialen worden gebruikt. Afhankelijk van de omvang en plaats van het bottekort kan bijvoorbeeld lichaamseigen bot, botvervangend materiaal of een combinatie hiervan worden toegepast.

Bij een beperkte lokale botopbouw kan een andere aanpak nodig zijn dan bij een uitgebreide reconstructie van de kaak. In complexere situaties kan lichaamseigen bot bijvoorbeeld uit een andere plaats in de kaak of uit een andere plaats in het lichaam worden gebruikt.

Is voor botopbouw altijd narcose nodig?

Nee. Niet iedere botopbouw hoeft onder narcose of in het ziekenhuis te worden uitgevoerd. Dit hangt af van de omvang van de behandeling en de plaats waar eventueel lichaamseigen bot wordt verkregen.

Bij een uitgebreide bottransplantatie kan behandeling in een ziekenhuis en onder narcose wel nodig zijn. Welke aanpak in uw situatie geschikt is, wordt vooraf met u besproken.

Hoe lang moet botopbouw genezen?

Na een botopbouw heeft het aangebrachte bot tijd nodig om voldoende met het bestaande kaakbot te vergroeien. De benodigde genezingsperiode verschilt per patiënt en is afhankelijk van onder andere de omvang van de botopbouw, het gebruikte materiaal en de plaats in de kaak.

Wanneer voldoende genezing heeft plaatsgevonden, kan worden beoordeeld of de implantaten volgens de geplande positie kunnen worden geplaatst.

Hoe worden botopbouw en implantaten in 3D gepland?

Bij uitgebreide tandvervanging is het belangrijk om vooraf niet alleen naar het beschikbare kaakbot te kijken, maar ook naar de plaats waar de uiteindelijke tanden en kiezen moeten komen. Bij EKVI Grave wordt hiervoor gebruikgemaakt van digitale 3D-planning.

Daarbij kunnen een 3D-röntgenscan van het kaakbot en een digitale scan van het gebit worden gecombineerd. Zo ontstaat een digitaal model waarin zowel de beschikbare botstructuren als de gewenste positie van de toekomstige kronen of bruggen kunnen worden meegenomen.

Digitale 3D-planning van vier implantaten in de bovenkaak na een botopbouw.

Implantaten plaatsen met een 3D-geprinte boormal

Op basis van de digitale implantaatplanning kan in geschikte situaties een 3D-geprinte boormal worden gemaakt. Deze helpt de implantoloog om de vooraf bepaalde positie, richting en diepte van de implantaten tijdens de behandeling nauwkeurig over te brengen naar de mond.

Of een boormal wordt gebruikt, hangt af van het behandelplan en de klinische situatie. Bij meerdere implantaten kan digitale planning vooral belangrijk zijn om de implantaten goed ten opzichte van elkaar en de toekomstige brugconstructie te positioneren.

Situatie na het plaatsen van vier implantaten in de bovenkaak.

Praktijkvoorbeeld: meerdere ontbrekende tanden vervangen

De afbeeldingen op deze pagina laten het behandeltraject zien van een patiënt met oligodontie waarbij acht blijvende tanden en kiezen in de bovenkaak ontbreken. Dit is een uitgebreid praktijkvoorbeeld. Niet iedere patiënt met agenesie of oligodontie heeft dezelfde combinatie van botopbouw, implantaten en bruggen nodig.

In deze situatie is gekozen voor een behandeling waarbij vier implantaten uiteindelijk twee implantaatbruggen in de bovenkaak ondersteunen.

Stap 1: uitgangssituatie en behandelplanning

Bij deze patiënt ontbreken meerdere blijvende tanden en kiezen en zijn nog verschillende melktanden aanwezig. Na beoordeling van het gebit en de kaken is een behandelplan gemaakt voor de toekomstige positie van de ontbrekende tanden en de implantaten die de uiteindelijke brugconstructies moeten ondersteunen.

Omdat op de geplande implantaatposities niet overal voldoende kaakbot aanwezig was, maakte botopbouw onderdeel uit van het behandeltraject. Met 3D-planning kon vervolgens worden bepaald waar de implantaten ten opzichte van het beschikbare bot en de toekomstige tanden geplaatst moesten worden.

Stap 2: vier implantaten in de bovenkaak

Na voorbereiding van het kaakbot zijn in deze casus vier implantaten geplaatst. Deze implantaten zijn zo verdeeld dat zij later als steun kunnen dienen voor twee implantaatbruggen.

Na de implantaatplaatsing krijgen de implantaten tijd om voldoende in het kaakbot te genezen. Hoe lang dit duurt, verschilt per patiënt en behandeltraject.

Stap 3: de implantaatbruggen ontwerpen

Wanneer de implantaten voldoende zijn genezen, kan de positie van de implantaten en het omliggende gebit digitaal worden vastgelegd. Op basis van deze informatie worden de uiteindelijke implantaatbruggen ontworpen.

Daarbij wordt niet alleen naar de aansluiting op de implantaten gekeken, maar ook naar de vorm, kleur, beet en positie van de nieuwe tanden ten opzichte van het bestaande gebit.

Eindconstructie met twee bruggen die worden ondersteund door vier implantaten in de bovenkaak.

Stap 4: het uiteindelijke resultaat

Na plaatsing van de implantaatbruggen zijn de ontbrekende tanden in de bovenkaak vervangen. Het doel van zo'n uitgebreide behandeling is zowel het functioneren van het gebit als het uiterlijk en de ondersteuning van de lippen en omliggende weefsels zo goed mogelijk te herstellen.

Eindresultaat na het vervangen van meerdere ontbrekende tanden in de bovenkaak.

Veelgestelde vragen over ontbrekende volwassen tanden

Laat de mogelijkheden voor ontbrekende tanden beoordelen

Wanneer één of meerdere blijvende tanden niet zijn aangelegd, is het belangrijk om niet alleen naar de lege ruimte in het gebit te kijken. De aanwezige melktanden, de stand van de andere tanden, de beet, de kaakgroei en de hoeveelheid kaakbot bepalen samen welke behandeling mogelijk is.

Bij EKVI Grave kan worden beoordeeld of implantaten onderdeel kunnen zijn van de uiteindelijke tandvervanging en of daarvoor aanvullende behandeling, zoals botopbouw, nodig is. Bij uitgebreidere situaties wordt het implantologische deel afgestemd op de overige tandheelkundige en orthodontische behandeling.